Dronten vanaf de tekentafel
In de oude Noord-Hollandse veenpolder De Beemster, al drooggemaakt in de 17e eeuw, liepen alle kavels en wegen via exact dezelfde vierkante vorm. In de Wieringermeer, drooggelegd in de jaren ‘30 van de vorige eeuw, plande men van buiten naar binnen, waardoor restkavels en een vrijere verkaveling ontstonden. In de Oostelijke Flevopolder en Dronten werden verschíllende kavelpatronen sámengevoegd, mede doordat bij de geplande stad (Lelystad) een dorpenring van elf dorpen niet werd gerealiseerd. De gecombineerde patronen verlenen het landschap variatie.
Ook werden de kavels, door toegenomen mechanisatie, ruimer bemeten. Kavels, grenzen, vorens en gewassen komen goed uit in de extra openheid en zichtlijnen op het maaiveld. Met deze ruime, verschillend beplante kavels ontstaat wat men een ‘Mondriaanlandschap’ noemt: een landschap van rechthoekige vlakken dat van bovenaf doet denken aan een schilderij van Piet Mondriaan. Behalve de bemeten kavels kent het landschap kaarsrechte vaarten. En ook de dijken met hun breed aflopende bermen en hoekige architectuur van gemalen, contrasteren met het land.
Al met al kreeg Dronten op de tekentafel een gevarieerde kavelverdeling, weidsheid en veel rechte elementen mee.
Meer oog voor natuur
Op de website van Provincie Flevoland is te lezen dat men in de Flevopolder, meer dan in bijvoorbeeld de Wieringermeer, echte leefomgevingen wilde creëren en het land niet meer alleen als landbouwgebied zag. In 1942 werd een ‘Werkgroep voor het landschap der Zuiderzeepolders’ opgericht om druk uit te oefenen op de Dienst der Zuiderzeewerken. Leden waren onder meer architect Willem Dudok, stedenbouwkundige Cornelis van Eesteren en bioloog Victor Westhoff.
De werkgroep eiste meer aandacht voor wonen, werken en recreëren, maar ook voor een landschapsplan waarin de beleving van agrarische schoonheid centraal stond. Volgens de Rijksdienst voor de IJsselmeerpolders kon die beleving worden bereikt door functionele inrichtingselementen zo vorm te geven dat ze vanzelf schoonheid oproepen. Zo werden beplantingsstructuren langs lange wegen toegevoegd om de eindeloze polder te doorbreken, waarbij steeds werd nagedacht over het uitzicht op het maaiveld.
Een voorbeeld zijn de hoofdwegen: Biddingringweg, Dronterweg en Larserweg, die parallel aan een vaart liggen en royaal van bomen zijn voorzien. Deze driehoekige hoofdstructuur is verbonden met kleinere wegen, vaak met bomenrijen en lichte knikken om eentonigheid te doorbreken. In wegen als de Rietweg en Swifterweg is een gevoel van monumentaliteit aangebracht door dubbele bomenrijen die het effect van een statige laan geven. Zowel qua ontsluiting als aankleding werd het wegennet zorgvuldig ontworpen.
Daarnaast kreeg elke kern in de gemeente Dronten een dorpsbos.
De beleving van het ingenieurslandschap
Vraag je Drontenaren naar hun beleving van het landschap, dan noemen zij vooral de weidsheid, het lijnenspel, de rust en de natuur. Verschillende inwoners geven aan dit niet meer te kunnen missen.* Ook de fruitbomen van fruitteeltbedrijven worden genoemd, met name in april wanneer ze in bloei staan, én het zicht op dieren zoals zwanen en zwanenfamilies. Opvallend is het noemen van de positieve beleving van het landschap vaak het voorjaar en vervoer per auto worden opgemerkt. Dit sluit aan bij de constatering van de provincie dat de aantrekkelijkheid van fietsen in Dronten nog kan worden vergroot.
Kunstenaar Cyril Lixenberg werd begin jaren ’90 getroffen door de ‘leesbare vormen en contrasten in het landschap’. Rijdend naar Friesland zag hij kavels, doorsneden door grenzen of sloten, tegenover andere kavels of wegen. Hij hield van deze tegengestelde vormen. Maar achter die heldere vormen schuilen dus ook praktische oorzaken, zoals de mechanisatie en de eisen die daarbij horen. In een volgende aflevering leest u meer over landbouwmechanisatie en het werk van Lixenberg.
Heden ten dage
Het voorlopig ontwerp van het verkavelingsplan voor Oostelijk Flevoland uit 1954 (Van Eesteren) heeft grote invloed gehad op de inrichting van de Flevopolder, al werd het plan voor de dorpenring rondom Lelystad niet gerealiseerd. Volgens sommigen is Van Eesterens visie van het scheiden van functies zoals wonen en werken te functioneel en kan dit leiden tot lege en anonieme gebieden buiten winkeltijden. Anderen waarderen juist de rust en veiligheid van deze opzet, met bijvoorbeeld een wegennet op afstand van woonkernen.
Conclusie
Samenvattend hoeven wij over de ontworpen hoofdstructuur van Dronten, met de aangeklede polderparkwegen, de goede ontsluiting van onze kernen en de brede dijken en vaarten, zeker niet in te zitten. Bovendien biedt het welzijn dat hieruit ontstaat ons de gelegenheid optimaal te genieten van het lijnenspel van het grootschalige kunstwerk dat onze polder ook is.
Meer foto's zijn te zien op onze social media kanalen: Instagram en Facebook
Bronnen:
Harma Horlings en Anita Blom. 2018. De groene horizon.
Han Lörzing. 1991. Een kunstreis door Flevoland.
Provincie Flevoland. 2018. Programma van het Flevolands landschap.
* Redactie LOD. 21 maart 2026. Vijf ‘straatinterviewgesprekken’ met bezoekers van de Flevomeer bibliotheek en één met een medewerker van Bof boekverkoop.
Graag nog een woord van dank aan Landschapsbeheer Flevoland en Emma Moretto voor een aantal toegestuurde bronnen bij aflevering 1 van deze serie.
085-0298980